Vishing: online oplichters in een behulpzaam telefoongesprek

Het begon met een telefoontje. “Goedemiddag, ik ben Marc van uw bank. We hebben verdachte transacties op uw rekening gedetecteerd. Om uw geld veilig te stellen, moet u onmiddellijk enkele stappen ondernemen.” De stem aan de andere kant klonk vriendelijk, professioneel zelfs. Maar een paar uur later bleek het een leugen te zijn. Het geld was verdwenen, samen met het vertrouwen. Dit is de realiteit van vishing (voice phishing), een sluwe en psychologisch uitgekiende vorm van oplichting die inspeelt op angst, urgentie en goedgelovigheid. Dit is één van de meest misleidende vorm van social engineering, waarbij oplichters gebruik maken van handige psychologische technieken om je om de tuin te leiden.

Wat is vishing?

Vishing, een samentrekking van ‘voice’ en ‘phishing’, is een vorm van telefonische oplichting waarbij fraudeurs zich voordoen als vertrouwde instanties, zoals banken, overheidsdiensten of technische ondersteuners. In tegenstelling tot klassieke phishing, die vaak via e-mail verloopt, gebruikt vishing de menselijke stem als wapen. Dit maakt het bedrog des te geloofwaardiger en moeilijker te herkennen.

Hoe werkt een vishing-aanval?

De technieken die oplichters gebruiken zijn vernuftig en goed doordacht. Ze spelen in op menselijke emoties en gedragingen. Een typische aanval verloopt volgens een vast stramien:

1. Het opbouwen van vertrouwen – De fraudeur introduceert zich als een medewerker van een gerenommeerde organisatie. Vaak maken ze gebruik van ‘spoofing’, waardoor het lijkt alsof het nummer daadwerkelijk van de bank of een andere instantie afkomstig is.
2. Het creëren van urgentie – Ze gebruiken angst als drijfveer. “Er is ongeautoriseerde toegang tot uw account!” of “Uw belastingaangifte is onjuist en u riskeert een boete!” Dit zet mensen aan om impulsief te handelen.
3. Het verkrijgen van informatie – De oplichter vraagt naar persoonlijke gegevens, pincodes of laat het slachtoffer een nepwebsite bezoeken en inloggen.
4. De uiteindelijke fraude – Met de verzamelde informatie kan de crimineel toegang krijgen tot bankrekeningen, identiteiten overnemen of gevoelige gegevens misbruiken.

Waarom is vishing zo effectief?

Vishing werkt omdat het appelleert aan fundamentele menselijke reacties. We zijn geconditioneerd om autoriteiten te vertrouwen, vriendelijk te zijn aan de telefoon en snel te handelen bij noodsituaties. Bovendien hebben cybercriminelen hun methoden verfijnd. Ze gebruiken echte namen van medewerkers, kennen recente transacties of spelen in op actualiteiten zoals nieuwe bankmaatregelen of belastingregels.

Een ander aspect is de psychologische druk. Slachtoffers voelen zich vaak overrompeld en hebben weinig tijd om na te denken. Ze krijgen niet de kans om het verhaal te verifiëren, waardoor ze sneller geneigd zijn te gehoorzamen.

Echte gevallen: verhalen uit de praktijk

• De zaak van Jan (67 jaar) – Jan kreeg een telefoontje van ‘zijn bank’ met de mededeling dat zijn rekening was gehackt. Een vriendelijke dame begeleidde hem door het proces om zijn geld ‘veilig’ te stellen. Wat hij niet wist, was dat hij haar toegang gaf tot zijn online bankomgeving. Binnen enkele minuten waren duizenden euro’s weg.
• De valse Microsoft-helpdesk – Een jonge vrouw werd gebeld door een ‘technische medewerker’ van Microsoft die haar waarschuwde voor een virus op haar computer. In paniek gaf ze toegang tot haar apparaat. De oplichter installeerde malware en stal haar wachtwoorden.